Béo phì ở trẻ em là gì?
Béo phì ở trẻ em là tình trạng cơ thể tích lũy quá nhiều mỡ, bệnh lý thường gặp, đang có xu hướng gia tăng, gây ảnh hưởng xấu đến sức khỏe và sự phát triển của trẻ. Do đó, tình trạng béo phì không chỉ được đánh giá thông qua tỷ lệ cân nặng/chiều cao mà còn dựa vào tỷ lệ mỡ trên cơ thể. (1)
Theo thống kê của Viện nghiên cứu Y – Xã hội, hiện Việt Nam đã có hơn 300.000 trẻ gặp phải tình trạng béo phì, thừa cân dưới 5 tuổi. Tỷ lệ trẻ béo phì ở TP.HCM đã vượt mức báo động, cao hơn so với mức trung bình của toàn cầu. Theo kết quả Tổng điều tra Dinh dưỡng toàn quốc 2019 – 2020 của Viện Dinh dưỡng Quốc gia, tỷ lệ trẻ thừa cân, béo phì tăng gấp 2,2 lần, từ 8,5% (2010) lên 19,0% (2020).
Trẻ béo phì được đánh giá thông qua tỷ lệ cân nặng/chiều cao và tỷ lệ mỡ trên cơ thể.
Cách tính chỉ số béo phì ở trẻ em theo chỉ số BMI
BMI (Body Mass Index) là phép tính được sử dụng để đánh giá lượng mỡ thừa tích tụ trên cơ thể dựa vào chiều cao và cân nặng. Ở trẻ em, chỉ số BMI tiêu chuẩn sẽ có sự thay đổi theo độ tuổi bởi trẻ đang trong giai đoạn tăng trưởng, chiều cao, cân nặng thay đổi nhanh chóng. Ngoài ra, chỉ số BMI có thể thay đổi theo giới tính và sắc tộc.
Cách tính chỉ số BMI: BMI = W/H^2
Trong đó:
• H: Chiều cao tính theo đơn vị (mét – m);
• W: Cân nặng của trẻ béo phì tính theo đơn vị (kilogram – kg).
* Nguyên nhân béo phì ở trẻ em
Tình trạng béo phì ở trẻ em có thể được gây ra bởi nhiều nguyên nhân khác nhau. Tuy nhiên, phần lớn trường hợp trẻ mắc bệnh đều liên quan đến các yếu tố dưới đây:
1. Do chế độ dinh dưỡng không hợp lý
Thực tế, có đến 60 – 80 % trường hợp béo phì ở trẻ xuất phát từ chế độ dinh dưỡng không hợp lý. Việc mất cân bằng dinh dưỡng, trẻ ăn quá nhiều chất béo (thức ăn nhanh, đồ chiên xào,…) hay chất bột đường (thức ăn nhiều đường, kem, chè, bánh ngọt, nước ngọt,…) cũng làm tăng nguy cơ béo phì ở trẻ.
Ngoài ra, quan điểm ăn càng nhiều càng tốt của nhiều bố mẹ khiến trẻ ăn uống quá mức cần thiết của cơ thể. Các dưỡng chất và năng lượng dư thừa này chuyển hóa thành mỡ thừa tích tụ trong các cơ quan của cơ thể (nội tạng, mặt, tay, ngực, bụng,…).
Chế độ dinh dưỡng không lành mạnh là nguyên nhân chủ yếu gây béo phì ở trẻ.
2. Do nguyên nhân di truyền
Một số nghiên cứu đã chứng minh béo phì ở trẻ có liên quan đến các yếu tố di truyền. Trẻ sinh ra trong gia đình có người thân (bố, mẹ, anh, chị, em) bị béo phì thì nguy cơ béo phì sẽ cao hơn so với trẻ sinh ra trong một gia đình bình thường, không có tiền sử mắc bệnh này. Nếu có bố hoặc mẹ bị béo phì, nguy cơ trẻ bị béo phì tăng 50% và nguy cơ này tăng lên 80% nếu cả bố và mẹ đều bị béo phì.
3. Do tâm lý xã hội
Nguy cơ béo phì ở trẻ tăng cao khi trẻ thường xuyên bị áp lực, căng thẳng, bị tổn thương tâm lý. Trẻ sinh ra trong gia đình có bố mẹ thường xuyên cãi nhau hoặc tạo áp lực học tập sẽ bị tổn thương tâm lý, dễ bị kích động, cáu giận. Từ đó, trẻ có xu hướng ăn nhiều hơn, đặc biệt là đồ ngọt để giảm áp lực. Điều này khiến trẻ nhanh chóng thừa cân, béo phì.
Ngoài ra, nguy cơ trẻ béo phì cũng sẽ tăng cao hơn khi trẻ có các thói quen xấu (vừa ăn vừa xem tivi, lười vận động, ngồi/nằm quá lâu, thiếu ngủ…) hay mắc các bệnh lý liên quan đến nội tiết (suy giáp, cường giáp, cường năng tuyến thượng thận, cường insulin nguyên phát,…), tổn thương não, sử dụng các loại thuốc làm tăng nguy cơ béo phì (prednisone, lithium, amitriptyline, paroxetine, gabapentin, propranolol),…